Miasto i Gmina Rudnik nad Sanem - położenie i rys historyczny

Gmina Rudnik nad Sanem położona jest w Kotlinie Sandomierskiej, w północnej części województwa podkarpackiego. Jej podstawowy układ komunikacyjny tworzą: droga krajowa Lipnik - Przemyśl oraz drogi wojewódzkie Cieszanów - Kopki i Bojanów - Kopki. Ponadto, przez teren gminy i miasta przechodzi linia kolejowa relacji Rozwadów - Przeworsk. Swoją powierzchnią obejmuje ona obszar 79 km2, który zamieszkuje ponad 10 tysięcy mieszkańców. W skład gminy wchodzi miasto Rudnik nad Sanem oraz cztery sołectwa: Chałupki, Kopki, Przędzel i Przędzel - Kolonia.

Obszar gminy Rudnik nad Sanem na mapie:

Rudnik nad Sanem powstał na gruntach starej wsi Kopki, położonej przy trakcie handlowym z Torunia przez Sandomierz, Kopki i Krzeszów do Lwowa. Pierwsza próba lokacyjna miała miejsce w roku 1552, kiedy to król Zygmunt August zezwolił Krzysztofowi Gnojeńskiemu założyć miasto. Z powodu jego rychłej śmierci próba ta nie powiodła się, jednak w roku 1557, wdowa po Gnojeńskim - Katarzyna z Tarnowca oraz jej syn z poprzedniego małżeństwa Stanisław Lipnicki otrzymali nowy przywilej lokacyjny. Wspomniany przywilej ustanowił w miejscowości cotygodniowe targi oraz dwa doroczne Jarmarki. Po Gnojeńskich, właścicielami Rudnika byli Anna z Lipnika i jej mąż Pius Zbożny Kormanicki, których staraniem erygowano w mieście parafie oraz utworzono szkołę parafialną. W początku lat 90 - tych XVI wieku miasto przeszło w ręce Katarzyny z Lipnika  i Piotra Ulińskiego, którzy w 1598 roku nadali mieszczanom przywileje i zapoczątkowali rozwój Rudnika.  Egzystencja miasta opierała się na rzemiośle - działały m.in. cechy: szewski, piekarski - oraz na flisactwie. W tej ostatnie dziedzinie konkurencja ze strony Ulnowa była tak silna, że Rudnik nigdy nie uzyskał większego znaczenia jako port rzeczny i ośrodek produkcji statków.

Kres rozwoju miasta przyniósł potop szwedzki w latach 1655- 1660 i wojny w drugiej połowie XVII wieku, w tym najazd wojsk księcia siedmiogrodzkiego Rakoczego. W ich trackie miasto zostało bardzo zniszczone i uległo wyludnieniu. 27 marca 1656 roku jazda Czarnieckiego rozbiła oddział szwedzki stacjonujący w Rudniku, stanowiący straż przyboczną Karola Gustawa. Król omal nie wpadł w ręce Polaków, jednak ostatecznie zdołał uciec. Epizod ten przedstawił barwnie Henryk Sienkiewicz w drugim tomie "Potopu". Podupadłe po wojnach miasto często zmieniało właścicieli, ale większość z nich nie zapisała się niczym szczególnym w dziejach Rudnika.

Po rozbiorach Polski Rudnik znalazł się pod panowaniem Austrii. Miasto leżało na krańcach Galicji, gdyż granica między Rosją i Austrią przebiegała na Sanie i Wiśle. W roku 1830 w zaborze rosyjskim wybuchło powstanie listopadowe. Jeden z  powstańczych oddziałów, dowodzony przez generała Hieronima Ramorino, został rozbity w pobliżu granicy. Powstańcy, 17 września 1831 roku, przeprawili się przez Wisłę pod Chwałowicami i część z nich wraz ze sztabem znalazła schronienie w Rudniku. Podczas kolejnego zrywy niepodległościowego - powstania styczniowego, w okolicznych lasach zorganizowano dwa obozy powstańcze oraz punkt przerzutowy broni dla walczących na Lubelszczyźnie i Podlasiu. Ponadto, rudniccy powstańcy walczyli pod wsią Potok na ziemi sandomierskiej, pod Opatowem, w Górach Świętokrzyskich i Hrubieszowie.

W początku lat 40 - tych XIX wieku dobra rudnickie zakupił hrabia Wilhelm Hompesch, po którym odziedziczył je jego syn, Ferdynand Hompesch. Nowi właściciele Rudnika przyczynili się do znacznego ożywienia gospodarczego miasta. Rudnik stał się prężnie działającym ośrodkiem produkcji chałupniczych wyrobów wikliniarskich, cieszących się dużym powodzeniem nie tylko w Galicji, ale też poza jej granicami. To właśnie Ferdynand Hompesch na własny koszt wysłał pięciu młodych rudniczan do Wiednia, na kilkumiesięczną naukę do szkoły koszykarskiej.  Po powrocie chłopcy przekazali swoje umiejętności innym. W 1878 roku Hompesch założył w mieście szkołę wikliniarską, która wyuczyła setki ludzi zawodu koszykarskiego. Tak też rozpoczął się nowy etap w dziejów Rudnika, mianowicie, era wikliny. Wkrótce koszykarstwo rozprzestrzeniło się na okoliczne wsie: Kopki, Stróżę, Tarnogórę, Łętownię, Jeżowe. Rudnik stał się centrum produkcji meblarsko - koszykarskiej, a wyroby tu powstające sprzedawano do wielu krajów Europy i Świata za pośrednictwem domów handlowych w Wiedniu i Pradze. Po śmierci hr. Hompescha dobra rudnickie zostały zakupione przez hr. Różę z Branickich Tarnowską i hr. Stanisława Tarnowskiego.

Czas I wojny światowej to tragiczny okres w historii Rudnika. W 1914 roku przez tutejsze tereny przebiegała linia frontu rosyjsko - austriackiego. Miasto zostało spalone, zniszczenia sięgały 80% zabudowy. Spłoną m. in. kościół parafialny, synagoga i cała zabudowa północnej pierzei rynku. W wyniku ostrzału artyleryjskiego uszkodzeniu uległ także dworzec kolejowy, budynek sądu i pałac Tarnowskich.

Kolejne tragiczne  wydarzenia miały miejsce podczas II wojny światowej. We wrześniu 1939 roku miasto zostało zbombardowane przez lotnictwo niemieckie. Zniszczonych zostało ponad 80 budynków mieszkalnych i gospodarczych, zginęło też wielu mieszkańców. Największe straty podczas okupacji hitlerowskiej poniosła miejscowa ludność żydowska, której część wymordowano na miejscu, innych wywieziono do gett i obozów koncentracyjnych. 23 lipca 1944 roku miasto zostało wyzwolone, a Rudnik powrócił do swoich tradycji plecionkarstwa.

Na mapie:

Kwatery Agroturystyczne

Baza adresowa kwater agroturystycznych z terenu powiatu niżańskiego.

Hotele i pensjonaty

Hotele, pokoje, pensjonaty oraz domy wczasowe na terenie powiatu niżańskiego.

Restauracje i puby

Restauracje, puby, kawiarnie oraz lokale gastronomiczne w powiecie niżańskim.

Panel logowania