Powiat niżański - charakterystyka obszaru

Powiat niżański położony jest w północnej części województwa podkarpackiego na pograniczu z województwem lubelskim. Geograficznie usytuowany jest w Kotlinie Sandomierskiej na skraju Puszczy Sandomierskiej, po obu brzegach rzeki San. Obejmuje fragmenty następujących mezoregionow: Dolina Sanu, Płaskowyż Kolbuszowski, Płaskowyż Tarnogrodzki, Obniżenie Tanwi. Płaskowyż Kolbuszowski zajmuje środkową część Kotliny Sandomierskiej, wznosi się od 220 do 270 m n.p.m. i ma charakter rolniczo - leśny. Równina Biłgorajska to kraina leśno - łąkowa, z pięknymi borami sosnowymi, licznymi wydmami, torfowiskami i jeziorkami. Płaskowyż Tarnogrodzki charakteryzuje się obecnością gleb lessowych sprzyjających rozwojowi rolnictwa. Od zachodu i południa rozpościerają się lasy Puszczy Sandomierskiej, od północy - Lasy Janowskie, a od zachodu - Puszcza Solska. Powiat Niżański graniczy z takimi powiatami jak: janowski, biłgorajski, stalowowolski, leżajski, rzeszowski i kolbuszowski. Powierzchnia powiatu wynosi 786 km2 natomiast liczba ludności wynosi 68300. Powierzchnia powiatu obejmuje siedem gmin: 3 gminy wiejsko-miejskie - Nisko, Rudnik nad Sanem, Ulanów, oraz cztery gminy wiejskie - Krzeszów, Harasiuki, Jarocin i Jeżowe.

Miasto i Gmina Nisko Gmina Krzeszów
Gmina Harasiuki Miasto i Gmina Rudnik
Gmina Jarocin Miasto i Gmina Ulanów
Gmina Jeżowe

Rys historyczny

Okolice powiatu niżańskiego mogą poszczycić się bogatą historią, tradycją oraz dorobkiem kulturalnym. Przeprowadzone badania archeologiczne pozwalają na stwierdzenie, iż najstarsze ślady pobytu człowiek na tym obszarze pochodzą z paleolitu środkowego (100 - 60 tys. lat p.n.e.). Dowodem na to są znalezione na terenie gminy Jeżowe narzędzia krzemienne używane przez człowieka neandertalskiego, przechowywane obecnie w Muzeum Regionalnym w Stalowej Woli. Warto nadmienić, iż jest to jedno z najstarszych znalezisk tego typu w Polsce. O bogatej kulturze i prastarej historii ludzi zamieszkujących te tereny świadczą liczne stanowiska archeologiczne - pozostałości osad i cmentarzysk. Do najważniejszych z nich należy zaliczyć kurhany z neolitu, epoki brązu i wczesnego średniowiecza w Przędzelu, Ulanowie, Harasiukach, Jeżowem i Wólce Kuszowskiej oraz cmentarzyska kultury łużyckiej w Nisku, Bielinach, Krzeszowie i Kopkach.

W II połowie X wieku tereny powiatu niżańskiego znalazły się w granicach państwa pierwszych Piastów. Z tym okresem wiąże się miejscowa legenda, mianowicie, w Bielinach miał przebywać w trakcie swojej podróży misyjnej Św. Wojciech. Od XII do XIV wieku przez teren powiatu przebiegała granica między Polską a Rusią Halicką, która później, po włączeniu jej przez króla Kazimierza Wielkiego do Polski, stała się granicą między województwem sandomierskim i ruskim, utrzymując się aż do czasu I rozbioru. Na obszarze dzisiejszego powiatu niżańskiego najwcześniej zaludnione zostały tereny wzdłuż Sanu i Tanwi. Powstały wówczas najstarsze wsie: Bieliny, gdzie już w XIII wieku powstała pierwsza parafia w okolicy, Kopki, Stróża, Racławice, Nisko i Krzeszów. Pierwsza wzmianka o Nisku pochodzi
z 1429 roku i znajduje się w "Liber Beneficiorum" kronikarza Jana Długosza. Możemy się
z niej dowiedzieć, iż Nisko było wsią królewską, należącą do parafii Bieliny. Prócz zamieszkującej tutaj ludności małopolskiej, na tereny ziemi niżańskiej napływała ze wschodu ludność ruska, w XVI i XVII wieku natomiast, z Podbeskidzia, przybywały grupy pasterskie ludności wołoskiej. Kolejni osadnicy to przedstawiciele ludności żydowskiej, osiedlający się w stopniowo powstających wsiach i miastach, a także przybysze niemieccy pochodzący głównie ze Śląska, Austrii, Saksonii i Czech, sprowadzeni przez władze austriackie w początkach XIX wieku.

Okres największego rozwoju gospodarczego terenów dzisiejszego powiatu niżańskiego przypada na czas między połową XVI a połową XVIII wieku. Wówczas to, w dobrach stanowiących własność prywatną powstały miasta: Rudnik (1557 r.), Ulanów (1616 r.) i Krzeszów (1641 r.), które stały się silnymi ośrodkami gospodarczymi i handlowymi. Krzeszów oraz Ulanów pełniły rolę głównych portów przeładunkowych nad środkowym Sanem, prężnie rozwijało się tu flisactwo i szkutnictwo. Zakładane miasteczka i osady nastawione były w znacznej mierze na eksploatację zasobów leśnych Puszczy Sandomierskiej, powstawały tutaj liczne maziarnie, potażnie, kuźnice i huty szkła.

Okres pomyślnego rozwoju regionu przerwany został przez zniszczenia dokonane
w trakcie najazdu szwedzkiego w 1655 roku. Miejscowa ludność stawiła szwedzkim najeźdźcom zacięty opór prowadząc z nimi wojnę partyzancką. 25 marca 1656 roku król Karol Gustaw, przebywając w Rudniku, został zaatakowany przez oddziały polskiej jazdy. Szwedzi, nękani przez oddziały Stefana Czarnieckiego i miejscowej partyzantki zostali zmuszeni do odwrotu, w wyniku którego 27 marca 1656 roku doszło do krwawej bitwy pod Niskiem. Skończyła się ona dotkliwą porażką wojsk szwedzkich i ich dalszym odwrotem w kierunku Gorzyc. Pozostałością po wojnie ze Szwedami są kurhany w lasach niżańskich, kryjące poległych żołnierzy Karola Gustawa. Do ciekawostek należy zaliczyć fakt, iż przywołane wyżej potyczki oddziałów polskich i szwedzkich zostały opisane m.in. w "Potopie" Henryka Sienkiewicza.

Po pierwszym rozbiorze Polski teren dzisiejszego powiatu niżańskiego wraz ze znaczącą częścią Małopolski znalazł się pod zaborem austriackim. W 1809 roku ziemie te były miejscem przemarszu wojsk Księstwa Warszawskiego w czasie wojny francusko - austriackiej. 20 maja 1809 roku książę Józef Poniatowski, stacjonując w Ulanowie, wygłosił patriotyczną odezwę do mieszkańców Galicji. Mieszkańcy Ulanowa pomogli przeprawić się wojskom Poniatowskiego przez San, za co później spotkały ich represje ze strony władz austriackich; rozstrzelano m.in. kierującego budową mostu mieszkańca Ulanowa - Jana Witkiewicza. W wyniku postanowień traktatu wiedeńskiego z 1815 roku, obecne tereny gminy Harasiuki i część obszaru gminy Krzeszów, które po wojnie 1809 roku zostały przyłączone do Księstwa Warszawskiego, znalazły się pod zaborem rosyjskim, jako część Królestwa Polskiego.

Zrywy niepodległościowe narodu polskiego - powstania listopadowe i styczniowe - choć nie obejmowały terenów Galicji, były przez mieszkańców ziemi niżańskiej aktywnie wspomagane. Podczas powstania listopadowego miejscowa ludność dostarczała walczącym oddziałom konie, żywność, lekarstwa i broń, a po jego upadku, opiekowała się ukrywającymi się w Puszczy Sandomierskiej żołnierzami z rozbitego przez Rosjan korpusu gen. Ramorino. W trakcie powstania styczniowego, ochotnicy z ziemi niżańskiej zbierali się niedaleko Ulanowa, w lesie Bania, gdzie wstępowali do oddziałów powstańczych i wyruszali na teren zaboru rosyjskiego. Własny oddział powstańców zorganizował i wyposażył właściciel Bielin - hr. Smoleński, który po przeprawieniu się przez Wisłę, stojąc na czele swojego oddziału wziął udział w kilku potyczkach.

W roku 1857, w Galicji miała miejsce reforma administracyjna na mocy której powstały powiaty sądowe, m.in. niżański i ulanowski. Nieco wcześniej, w I połowie XIX wieku dokonano licytacji majątków ziemi niżańskiej. Dobra Niska zostały zakupione przez Karolinę i Karola Reinchenbachów, natomiast wyodrębniony majątek Sopot przypadł hr. Kinskyemu. Dobra Zarzecza podzielono na pięć części. Zostały one nabyte przez: Jerzego Lubomirskiego, Aleksandra Udrańskiego, Aleksandra i Mariannę Srokowskich, Jana Wiesiołowskiego i Leona Kłodnickiego. Ważną datą w historii Niska i powiatu niżańskiego jest rok 1867. Wówczas to dokonano nowego podziału administracyjnego Galicji, w wyniku którego zlikwidowano powiat ulanowski, a jego obszar przyłączono do powiatu niżańskiego, zwanego aż do II wojny światowej - niskim. W tym samym roku dobra Niska przeszły w ręce związanego z dworem w Wiedniu Ferdynanda Ressiguier de Miremont. Po jego śmierci, majątek został podzielony między jego dwóch synów, ostateczne jednak przypadł - Olivierowi, który po zawarciu małżeństwa z Marią Kinską rozpoczął rozbudowę Niska.

W latach siedemdziesiątych XIX wieku sytuacja materialna Galicji była bardzo trudna. Zacofanie gospodarcze, przestarzałe metody uprawy roli, przeludnienie i trudne warunki materialne przełożyły się na niski poziom życia mieszkańców oraz doprowadziły do masowej emigracji ludności. U schyłku XIX wieku i na początku XX ogółem wyemigrowało z Galicji prawie milion osób. Sytuacja uległa pogorszeniu wraz z wybuchem I wojny światowej.
W roku 1914 do wojska austriackiego z terenu ówczesnego powiatu niżańskiego powołano 8270 mężczyzn w wieku od 21 do 45 lat. Przez teren powiatu przetoczyły się parokrotnie walczące armie powodując poważne zniszczenia materialne i straty w ludziach.

31 października 1918 roku na plantach w Nisku odbył się wiec, na którym poinformowano mieszkańców o kapitulacji wojsk austriackich. Nowa rzeczywistość - upragniona przez naród polski wolność - stawiała przed ludnością powiatu niżańskiego nowe wyzwania. Niezwłocznie przystąpiono do organizacji władz powiatowych i zainicjowano nowy etap rozwoju - już w niepodległej Polsce. W okresie międzywojennym uczyniono sporo by nadrobić zaległości z czasów zaborów. Na uwagę zasługuje m.in. szkoła podchorążych w Nisku, seminarium nauczycielskie w Rudniku, państwowa szkoła koszykarska Rudniku, a także zakłady Franckego w Nisku, obejmujące browar, młyn, eksploatację lasów, cegielnię, fabrykę dachówek i warsztaty mechaniczne. W grudniu 1933 roku Nisko, siedziba władz powiatowych, uzyskało prawa miejskie i stało się trzecim miastem w powiecie po Rudniku
i Ulanowie. Duży wpływ na ożywienie gospodarcze całego obszaru ziemi niżańskiej miała budowa zakładów Centralnego Okręgu Przemysłowego. Na mocy umowy zawartej 19 stycznia 1937 roku powołano do życia "Zakłady Południowe, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Nisku", dzięki którym mieszkańcom Niska i okolic zaczęło powodzić się coraz lepiej.

Obiecujące dokonania brutalnie przerwała II wojna światowa. Hitlerowscy okupanci likwidowali polskie szkoły, pacyfikowali wsie, mordowali mieszkańców, zsyłali do obozów zagłady. W odpowiedzi na terror okupanta na terenach niżańskich działały oddziały partyzanckie AK oraz BCh, które przeprowadziły wiele akcji sabotażowych, wywiadowczych, ataków na wojskowe placówki niemieckie, urzędy administracyjne i transporty wojskowe.
30 lipca 1944 roku do Niska wkroczyły oddziały Armii Czerwonej. Następnie, w pierwszych dniach sierpnia 1944 roku w Nisku utworzono starostwo i poczyniono pierwsze kroki w kierunku odbudowy powiatu ze zniszczeń wojennych, rozpoczynając tym samym nowy rozdział w dziejach ziemi niżańskiej.

LGD Nisko

Ekomuzeum

Ekomuzeum w Widłach Wisły i Sanu


Kultura lokalna


Licznik odwiedzin

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterDzisiaj67
mod_vvisit_counterWczoraj203
mod_vvisit_counterW tym tygodniu67
mod_vvisit_counterW ubiegłym tygodniu1435
mod_vvisit_counterUnikalnych odwiedzin2800960

2017-10-22 01:06

Kwatery Agroturystyczne

Baza adresowa kwater agroturystycznych z terenu powiatu niżańskiego.

Hotele i pensjonaty

Hotele, pokoje, pensjonaty oraz domy wczasowe na terenie powiatu niżańskiego.

Restauracje i puby

Restauracje, puby, kawiarnie oraz lokale gastronomiczne w powiecie niżańskim.

Panel logowania